Từ Mỹ Học Đến Các Loại Hình Nghệ Thuật (Denis Diderot)

https://thuviensach.vn

TỪ MỸ HỌC ĐẾN CÁC LOẠI HÌNH NGHỆ

THUẬT

—★— Tác giả: Denis Diderot

Người dịch: Phùng Văn Tửu

Nhà Xuất Bản Tri Thức - 2011, 2012, 2015, 2017

ebook©vctvegroup

27-03-2019

https://thuviensach.vn

LỜI GIỚI THIỆU

Chỉ còn ít ngày nữa là tròn ba trăm năm ngày sinh Diderot (1713 -

1784), kiến trúc sư của công trình Bách khoa toàn thư đồ sộ, nhà văn có nhiều đóng góp độc đáo, nhà triết học duy vật, sôi nổi “lòng yêu chân lý và chính nghĩa”*, nhà mỹ học, nhà lý luận và phê bình nghệ thuật nổi tiếng ở Pháp. Ông là “nhà thơ lớn, họa sĩ lớn, nhà điêu khắc lớn, nhạc sĩ lớn... tuy chưa từng bao giờ làm thơ, vẽ tranh, soạn nhạc, nặn tượng”*. Tuy ông sống cách chúng ta đã lâu, thời đại của ông khác xa với thời đại bây giờ, nhưng sự nghiệp của ông nói chung, các công trình mỹ học và lý luận phê bình nghệ thuật của ông nói riêng, vẫn là những đóng góp quý báu để thế hệ chúng ta ngày nay sàng lọc, rút ra những điều bổ ích.

✽✽✽

Denis Diderot sinh ở Langres, một thành phố cổ kính miền Đông Bắc nước Pháp, trong một gia đình thợ thủ công nhiều đời chuyên nghề sản xuất các loại dao kéo. Thuở nhỏ, Diderot học ở quê nhà; năm mười hai tuổi, nhà triết học tương lai chịu lễ cắt tóc, chuẩn bị phụng sự tôn giáo. Nhưng ba năm sau, năm 1728, ông quyết định từ giã quê hương lên Paris học tập, bất chấp mọi người ngăn cản. Đây là bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời ông. Những năm đầu tiên sống ở Paris, nhà văn sẽ có dịp gợi lại sau này qua cuộc đối thoại kỳ lạ giữa “Tôi” và “Hắn” trong Cháu ông Rameau (Le Neveu de Rameau)*, một cuộc sống gần như lang thang, bữa đói bữa no, nay đây mai đó.

https://thuviensach.vn

Cảnh túng thiếu sẽ còn đeo đẳng ông cho mãi về già. Nhưng để bù đắp lại, Diderot được hưởng một cuộc sống tinh thần hết sức phong phú. Ông thỏa sức tắm mình trong không khí của thời đại; ông mở tâm hồn ra đón những luồng gió mới của bốn phương; ông đọc sách của Voltaire, ông tham dự những buổi tọa đàm ở nhà triết gia d’Holbach; ông kết bạn với F. Grimm ở Đức vừa sang; ông được J.J. Rousseau đến thăm ở Vincennes khi bị giam cầm; ông dự đám tang Montesquieu...*

Diderot - nhà triết học ra mắt thiên hạ bằng tác phẩm Những tư tưởng triết học (Pensées philosophiques, 1746). Liền năm sau, ông viết Cuộc dạo chơi của người theo chủ nghĩa hoài nghi (La Promenade du sceptique, đến năm 1830 mới xuất bản). Tác phẩm nổi tiếng Bức thư về những người mù để dùng cho những kẻ sáng mắt (Lettre sur les aveugles à l’usage de ceux qui voient, 1749) khiến ông bị tống giam ở Vincennes mấy tháng. Năm 1753, ông cho in Về việc giải thích tự nhiên (Sur l’interprétation de la nature). Đến 1772, hai tác phẩm quan trọng nữa xuất hiện: Trò chuyện giữa d’Alembert và Diderot (Entretien entre d’Alembert et Diderot) và Giấc mơ của d’Alembert (Rêve de d’Alembert)...

Diderot bước vào lĩnh vực văn học gần như đồng thời với triết học, nhưng Diderot - nhà văn được khẳng định sau Diderot - triết gia khá lâu, và những kiệt tác văn học của ông cũng trải qua số phận long đong hơn nhiều. Tiểu thuyết Những đồ trang sức không kín đáo (Les Bijoux indiscrets, viết năm 1745, in năm 1748) không bộc lộ tài năng của tác giả. Với các vở kịch Đứa con hoang (Le Fils naturel, 1757) và Người cha trong gia đình (Le Père de famille, 1758), ông thể nghiệm một loại kịch mới - kịch đram hoặc hài kịch nghiêm chỉnh; đáng tiếc ở đây tài nghệ của nhà soạn kịch không tương xứng với ý đồ lớn lao. Năm 1760, ông viết cuốn tiểu thuyết Nữ tu sĩ (La Religieuse) thực sự có giá trị, nhưng mãi đến 1796, sau khi tác giả qua đời mười hai năm,