Minh Triết Thiêng Liêng - Tập 3 (Hamvas Béla)

https://thuviensach.vn

I. Kitô giáo và truyền thống

1.

Tôn giáo, triết học, khoa học - như người ta nói - muốn làm nhẹ những gánh nặng của đời sống, còn truyền thống trả lại chính bản thân cho con người.

2.

Con người tại đây, trong thiên nhiên không mong muốn gì ngoài được hưởng thụ đời sống mà không gặp cản trở nào, bởi vậy khi tôn giáo, triết học, khoa học muốn làm giảm gánh nặng của đời sống, đã phục vụ cho sự thèm khát sống của đời sống.

3.

Hưởng thụ đời sống, và việc con người tìm lại bản thân mình thực ra không bài trừ lẫn nhau. Thế nhưng, kẻ nào hưởng thụ đời sống, kẻ đó đánh mất bản thân, và ai muốn lấy lại bản thân, người đó cần từ bỏ sự hưởng thụ đời sống vô giới hạn.

4.

Sự thèm khát sống vô giới hạn không phải là hành vi gốc của con người, mà vì một cái gì đó quan trọng hơn cả đời sống đã bị đánh mất.

https://thuviensach.vn

Sự thèm khát - kama (nghiệp) của Upanisad, trishna của Buddha, Gier của Böhme - là hậu quả của sự sống nguyên sơ toàn vẹn bị đánh mất.

Vì sự toàn vẹn bị mất, con người rơi vào trạng thái suy thoái. Cảm giác thiếu vắng hành hạ trạng thái suy thoái, biến thành sự thèm khát, và nỗi mơ hồ của trạng thái suy thoái làm cản trở sự trở lại chính mình.

Không cần chấm dứt sự hưởng thụ đời sống, mà cần phải bước ra khỏi trạng thái suy thoái.

5.

Hậu quả của việc đánh mất trạng thái nguyên sơ là sự sống bị suy thoái. Nguồn gốc của sự sống suy thoái này là turba, như Böhme nói, sự rối loạn. Turba là sự hư hỏng của nhận thức, của đạo đức và thân thể: là nhận thức mơ hồ, là tội lỗi và bệnh tật.

Tôn giáo, triết học, và khoa học tạo điều kiện cho việc hưởng thụ đời sống vô giới hạn. Còn truyền thống muốn trả lại trạng thái nguyên vẹn, trọn vẹn cho sự sống.

6.

Dấu hiệu nhận biết của sự sống hư hoại là sự thèm khát. Sự sống hư hoại nằm trong trạng thái mơ hồ của cái bị hư hoại. Con người trong vị trí ấy không ý thức được cái gì đang xảy ra, thậm chí nó phản đối nếu nó đang hưởng thụ đời sống, nó lo ngại bị thức tỉnh. Bởi vậy trong sự thèm khát, đời sống bị suy thoái, và thèm khát tăng lên mỗi ngày sẽ làm tăng sự suy thoái. Sau cùng con người hoàn toàn đánh mất bản thân mình trong trạng thái này.

7.

Tôn giáo, triết học, khoa học chuẩn bị tạo dựng sự đột phá từ những công cụ ban đầu, từ máy móc đến các cơ chế hành chính, từ nền giáo dục mang tính chất tôn giáo đến các lí thuyết. Mạng lưới được chuẩn bị

https://thuviensach.vn

này nếu được thể hiện một cách đồng bộ, có hệ thống người ta gọi là nền văn minh. Mục đích của nó tiến tới sự bảo vệ và sự bền vững. Nhà cửa, thành phố, nhà nước, trang phục, quan điểm, công nghiệp, vũ khí, của cải, các lí thuyết, các giáo điều. Một guồng máy phức tạp muốn giảm bớt một cái gì đó từ các gánh nặng đời sống.

Nhưng giữa những ý đồ muốn giảm bớt gánh nặng này không có ý đồ nào mang tính chất thường xuyên. Không một công cụ, một guồng máy nào không thất bại, không một lí thuyết nào không sụp đổ, không một tri thức vững bền nào không gãy vụn, và không ai có thể dựng cho mình tấm chắn nào mà không bị phá vỡ tan tành. Đặc biệt, tất cả các mong muốn giảm gánh nặng đều hi vọng tách rời hiện thực. Có thể có, nhưng các điều kiện của chúng đè nặng lên vai con người nhiều hơn so với sự hưởng thụ chúng.

8.

Có một cái gì đó muốn giảm gánh nặng đời sống và tìm kiếm sự bảo vệ để thoát khỏi gánh nặng, một cái gì đó giấu giếm và không muốn biết về gánh nặng. Điều này không chỉ thấy rất rõ trong các nhóm, mà nó còn tổ chức ra các nhóm và luật pháp hóa trật tự nhóm. Nó điều chỉnh sự chung sống, và vô ích bị lật đổ, nó bắt đầu lại, và kể cả khi biết là vô ích, nó vẫn cứ tiếp tục.

Nó tập hợp các hệ thống tư tưởng trong đó, toàn bộ sức lực bỏ ra vẫn không muốn hiểu về một cái gì đó. Một thứ nhu cầu về một đời sống giả, nếu luôn bị lật tẩy, vẫn tiếp tục đòi hỏi, thử tránh né, và nếu không thành công, từ một khía cạnh đối kháng sự việc bắt đầu lại đúng như thế.

Duy nhất một ý đồ muốn làm giảm gánh nặng đời sống cũng không có hiệu lực, vì nó muốn giảm gánh nặng bằng việc giấu giếm …