Khế Ước Xã Hội (Jean-Jacquesrousseau)

https://thuviensach.vn

Lời nói đầu

Rousseau đến Việt Nam từ đầu thế kỷ XX với cái tên đọc theo âm Trung Hoa là Lư Thoa. Người đưa Rousseau đến với Việt Nam là nhà cách mạng Lương Khải Siêu trong những năm đầu tiên của cuộc vận động canh tân Trung Hoa. Sau những vận động cải cách chính trị thất bại, bị triều đình nhà Thanh truy lùng, Lương Khải Siêu mới ý thức được rằng, muốn cải cách chính trị thành công, phải cải cách văn hóa trước đã. Từ đó, Lương Khải Siêu viết báo và bắt đầu dịch sang Hoa ngữ những tác phẩm chính trị Tây phương của Rousseau, Montesquieu, Locke, Hobbes, Hume và Bentham – những tư tưởng gia thời Khai sáng tại Tây phương. Những tác phẩm dịch thuật này và các tân thư khác của Trung Hoa dần dần du nhập sang Việt Nam và ảnh hưởng đến các nhà cách mạng tiền bối của Việt Nam như Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh.

Mặc dù Rousseau đến Việt Nam từ đầu thế kỷ XX, nhưng chỉ một số rất ít sĩ phu Việt Nam biết đến Khế ước Xã hội của ông vì những tân thư này được viết bằng chữ Hán.

Cuốn sách mà bạn đọc đang cầm trên tay là toàn bộ cuốn Khế ước Xã hội đã được Giáo sư Dương Văn Hóa dịch sang Việt ngữ, nhằm chuyển tải đến độc giả Việt Nam một trong những tư tưởng gốc của nền chính trị dân chủ. Khế ước Xã hội là một tác phẩm kinh điển trong bộ môn Chính trị học tại các nước Tây phương.

Trong việc tuyển dịch các tác phẩm kinh điển sang Việt ngữ, chúng tôi hy vọng tạo điều kiện cho độc giả Việt Nam tiếp cận các tư tưởng lớn của nhân loại chứ không của riêng một nước nào. Bản dịch Khế ước Xã hội của Giáo sư Dương Văn Hóa, do đó, đã góp phần vào việc xây dựng nền tảng

https://thuviensach.vn

học thuật cho nước nhà, với hy vọng khi đọc tác phẩm này độc giả sẽ tự rút ra được những bài học cho chính mình.

Xin trân trọng tri ân Giáo sư Dương Văn Hóa đã bỏ tâm sức dịch Khế ước Xã hội sang Việt ngữ, đồng thời cám ơn bà Nguyễn Hồng Liên, ông Nguyễn Cẩn Ngọc và ICEVN đã hiệu đính và nhuận sắc dịch phẩm này.

Học Viện Công Dân Mùa Xuân 2008

Trong bản dịch này, ghi chú bằng số của Rousseau, ghi chú bằng hoa thị (*) của HVCD.

https://thuviensach.vn

Lời giới thiệu tác phẩm

Jean-Jacques Rousseau ra đời trong Thời kỳ Khai sáng (Enlightenment) trong thế kỷ XVIII của Âu châu. Tư tưởng và học thuật trong Thời kỳ Khai sáng chú trọng về lý tính (rationalism) và thực nghiệm. Trên căn bản duy lý và thực nghiệm, các triết gia thời kỳ này phủ nhận lề lối tư duy truyền thống về xã hội, tôn giáo, chính trị và đề cao vai trò của khoa học. Họ từng tuyên bố: Khoa học sẽ cứu chúng ta. Trong bài luận văn đoạt giải thưởng của Hàn lâm Viện Dijon năm 1749, Rousseau đã tạo cho mình một tư thế riêng khi đưa ra những lập luận bác bỏ toàn bộ những tư duy thời thượng bấy giờ. Ông lập luận rằng càng văn minh thì đạo đức càng băng hoại, khoa học không cứu rỗi được con người, và “tiến bộ” chỉ là ảo tưởng, văn minh hiện đại không làm con người hạnh phúc hay đạo đức hơn. “Hạnh phúc chỉ đến với con người trong tình trạng thiên nhiên”, và đức hạnh chỉ xảy ra trong một xã hội đơn giản, nơi con người sống đời sống đạm bạc, chân chất. Những phát minh của khoa học, những sáng tạo của nghệ thuật, theo ông, chỉ là những “chùm hoa phủ lên xiềng xích trói buộc con người, khiến họ quên đi sự tự do nguyên thủy có từ lúc mới sinh ra, và quên rằng mình đang cam thân làm nô lệ trong kiếp sống văn minh”1. Về điểm này, tư tưởng của Rousseau khá gần với Mặc Tử, nhà tư tưởng cổ Trung Hoa, người chủ trương thuyết công lợi và lên án sự xa hoa; ngay cả âm nhạc cũng bị Mặc tử lên án là vô bổ, làm sa đọa con người (trong khi Nho gia có cả Kinh Nhạc trong Lục Kinh*).2Mặc dù tư tưởng của Rousseau trực tiếp phản bác tư duy đương thời, Hàn lâm Viện Dijon vẫn trao giải nhất cho luận đề của ông. Đây cũng là nền tảng tư tưởng của Rousseau để từ đó ông viết nên tác phẩm bất hủ Khế ước Xã hội.

Khế ước Xã hội gồm bốn quyển, mỗi quyển có từ mười tới mười lăm chương. Trong lời mở đầu, Rousseau viết: “Với bản chất con người như ta biết, và với tính chất có thể xảy ra của luật pháp, tôi muốn tìm …