Không Gì Chết Đi Bao Giờ (Nguyễn Thanh Việt)

https://thuviensach.vn

KHÔNG GÌ CHẾT ĐI BAO GIỜ

Việt nam và Kí ức về Chiến tranh

NGUYỄN THANH VIỆT

Ấn quán Đại học Harvard

© 2016 thuộc Nguyễn Thanh Việt

https://thuviensach.vn

MỤC LỤC

Mở đầu

Kí ức công chính

ĐẠO ĐỨC

1. Về sự tưởng nhớ thuộc chính mình

2. Về sự tưởng nhớ người khác

3. Về những sự phi nhân

NHỮNG CÔNG NGHIỆP

4. Về những cỗ máy chiến tranh

5. Về sự thành nhân

6. Về sự không đối xứng

MĨ HỌC

7. Về những nạn nhân và những tiếng nói

8. Về những chuyện chiến tranh chân thực

9. Về kí ức quyền uy

Lãng quên công chính

Lời kết

Chú thích

Tác phẩm trưng dẫn

Tri ân

https://thuviensach.vn

Denver khảy cắt móng tay của chị. “Nếu nó còn ở đó, chờ đợi, điều đó hẳn phải có nghĩa là không gì chết đi bao giờ.”

Sethe ngó ngay vào mặt Denver. Chị nói, “Không gì chết đi bao giờ.”

TONI MORRION, Beloved/ Người yêu dấu

https://thuviensach.vn

MỞ ĐẦU

TÔI ĐƯỢC SINH RA Ở VIỆT NAM nhưng được tạo thành ở Hoa kì. Tôi kể mình ở trong số những người Việt nam bị chưng hửng vì những việc làm của Hoa kì nhưng bị cám dỗ để tin vào những lời của nó. Tôi cũng kể mình trong số những người Hoa kì thường không biết phải hình dung Việt nam ra sao và muốn biết để hình dung nó là gì. Người Hoa kì, cũng như nhiều người khắp thế giới, có chiều hướng lầm Việt nam với cuộc chiến tranh được gọi tên vinh danh nó, hoặc ô danh nó tuỳ trường hợp có thể. Sự hoang mang này không hồ nghi gì đã dẫn tới phần nào chính sự bất định của tôi về việc làm một người có hai xứ sở là nghĩa ra sao, cũng như là người kế thừa của hai cuộc cách mạng.

Tôi đã trải nhiều phần đời của mình qua nỗi hoang mang này, cả cái của chính tôi và cái của thế giới, và sự giải thích ngắn gọn nhất mà tôi đã tìm ra về ý nghĩa của cuộc chiến tranh, ít nhất đối với người Hoa kì, tới từ Martin Luther King Jr. Ông này nói, “Nếu linh hồn của Hoa kì trở nên bị nhiễm độc toàn diện, phần nào của việc giải phẫu xét nghiệm phải gọi là ‘Việt nam.’ ”1

Hầu hết người Hoa kì biết King vì giấc mộng của ông, nhưng đây là sự tiên tri của ông và nó tiếp tục trong cung cách này: “Cuộc chiến tranh ở Việt nam chỉ là một triệu chứng của một căn bệnh sâu thẳm hơn nhiều bên trong tinh thần Hoa kì. Nếu chúng ta làm ngơ cái tực tại định tỉnh này chúng ta sẽ thấy chính mình tổ chức những uỷ ban gồm ‘hàng giáo sĩ và các giáo dân quan tâm’ cho thế hệ kế tiếp. Họ sẽ quan tâm về Guatemala và Peru. Họ sẽ quan tâm về Thái lan và Cambodia. Họ sẽ quan tâm về Mozambique và Nam phi. Chúng ta sẽ tuần hành cho những nước này và hàng tá những cái tên khác cùng tham dự những buổi tập họp bất tận, trừ khi có một sự thay đổi tạo nghĩa và sâu xa trong đời sống của Hoa kì.”2 Đúng một năm sau khi thốt ra những lời này, ông bị hạ sát.

Ông đã không nhắc nhở đến Iraq và Aghanistan, nhưng kể từ bài nói chuyện của ông, nhiều người Hoa kì đã nêu lên mối tương quan giữa những cuộc tranh chấp ở đó và cuộc chiến tranh ở Việt nam.3 Mặc dù Việt nam chẳng hề là Iraq hay Afghanistan, sự tương tự vẫn quay lại hoài với người

https://thuviensach.vn

Mĩ. Việc chiêu thỉnh này về Việt nam như bãi lầy, hội chứng, và chiến tranh chẳng nói lên về thực tại Việt nam hay về những khó khăn hiện hành ở Iraq và Afghanistan. Nó nói lên về nỗi sợ của Hoa kì. Người Hoa kì nghĩ rằng sự bại trận trong những chiến tranh này là điều xấu nhất trong khi chiến thắng ở Iraq và Afghanistan ngày hôm nay chỉ có nghĩa là thêm nhiều cái như thế ngày mai: Somalia, Pakistan, Yemen, và vân vân. Đây là lí do quan trọng nhất để người Hoa kì nhớ cái họ gọi là Chiến tranh Việt nam, sự kiện rằng nó là một cuộc tranh chấp trong một tuyến dài những cuộc chiến tranh kinh hoàng tới trước nó và sau nó. Căn cước của cuộc chiến trành này—và, thực vậy, căn cước của bất cứ cuộc chiến tranh nào—không thể được gỡ rối khỏi cái căn cước của ngay tự thân chiến tranh.

Đối với King, “vấn đề về chủ nghĩa chủng tộc, vấn đề về bóc lột kinh tế, và vấn đề về chiến tranh tất cả đều gắn bó với nhau.”4 Lời tiên tri của ông không phải luôn tuôn ra từ lưỡi. Ngôn ngữ chỉ thỉnh thoảng mang …