Lời Bộc Bạch Của Một Thị Dân

Ghi chú:

Bản in lần thứ ba Lời bộc bạch của một thị dân có sửa chữa này là văn bản cuối cùng.

Các nhân vật trong cuốn hồi ký mang tính tiểu thuyết này là hình tượng hư cấu: họ chỉ có chỗ đứng và tính cách trên những trang sách này, trong thực tế họ không tồn tại và chưa bao giờ từng sống.

M.S.

CHƯƠNG I

1.

Trong thành phố[1] có tất cả chừng hơn chục nhà ba tầng: ngôi nhà chúng tôi ở, hai trại lính và vài tòa nhà công. Sau này, người ta xây dựng thêm dinh bộ chỉ huy quân đoàn, cũng ba tầng, và bên trong có thang máy. Nhưng ngôi nhà của chúng tôi trên Phố Chính thì đúng là một ngôi nhà ở thành phố lớn; thực ra đây là nhà cho thuê, có mặt tiền rộng, cổng gạch lớn, và cầu thang rộng - ở chỗ cầu thang có gió lùa, dân đi chợ sáng sáng vẫn ngồi trên các bậc cấp cầu thang, mặc áo khoác vải thô Halina[2], đội mũ da cừu, ăn thịt mỡ hun khói, hút tẩu và nhổ nước bọt -, trên mỗi tầng có một dãy cửa sổ dài, mười hai ô cả thảy, nhìn xuống đường phố. Các căn hộ ở tầng hai, như căn hộ của chúng tôi, được xây thêm một ban công hẹp, mùa hè chúng tôi thường treo những khay nhồi đất trồng hoa thiên trúc bì lên dãy lan can sắt. (“Hãy làm đẹp thành phố của bạn!” - khẩu hiệu là như vậy, và có cả một hội được thành lập để hỗ trợ sáng kiến này, Hội Mỹ quan Thành phố). Đó là một tòa nhà rất đẹp và đặc biệt bề thế, một tòa nhà thực sự “hiện đại” đầu tiên trong thành phố, mặt tiền xây bằng gạch mộc đỏ, kiến trúc sư đã gắn vào phía dưới các khung cửa sổ đủ thứ hình thù kỳ lạ bằng thạch cao, nói chung là tất cả các khao khát mà dân kiến trúc hồi cuối thế kỷ có thể gắn lên một tòa nhà mới tinh như thế.

Trong thành phố này, mọi ngôi nhà, kể cả các ngôi nhà có nhiều gia đình sinh sống và trả tiền thuê, đều giống như nhà riêng của một gia đình. Gần như không thể nhìn thấy thành phố thật, nó nằm ở phía bên trong, trải rộng ra sau mặt tiền các ngôi nhà một tầng dọc phố. Nếu ngó vào một cổng vòm, khách lữ hành sẽ trông thấy bốn năm cái nhà khác trên khoảng sân mà đám con cái cháu chắt đã xây dựng kín chỗ; cứ hễ một đứa con trai lấy vợ, người ta sẽ vẩy thêm cho nó một căn hộ liền kề với ngôi nhà cũ. Thành phố thật ẩn náu nơi sân sau của những ngôi nhà. Người ta sống khép kín với sự thận trọng ganh tị và ám muội, theo thời gian mỗi gia đình xây dựng cho mình một khu phố nhỏ, bưng bít riêng tư, một khu nhà nhỏ được đại diện chính thức và công khai trước bàn dân thiên hạ bởi mặt tiền quay ra

phố. Trong môi trường như thế, không có gì lạ khi ngôi nhà nơi hồi đầu thế kỷ cha mẹ tôi thuê, một căn hộ được coi là tòa nhà chọc trời thực sự, và tiếng tăm của nó sớm lan ra khắp cả tỉnh. Đó là một tòa nhà cho thuê đúng kiểu, buồn tẻ, mà bấy giờ ở thủ đô người ta đã xây dựng hàng trăm cái: nhà cho thuê với những người thuê nhà, gang[3] lan can sắt chạy vòng vèo trên các tầng, buồng giặt, hệ thống sưởi trung tâm và closed[4] dành cho người ở đặt cạnh các cầu thang phụ. Cho tới lúc đó người ta chưa bao giờ thấy một ngôi nhà như vậy trong thành phố. Sưởi trung tâm là một phát kiến hiện đại, nhưng người ta còn nói nhiều đến các closet, vì - trải qua hàng thế kỷ, bởi lý do tế nhị - không ai quan tâm đến chuyện những người ở “giải quyết nỗi buồn” ở đâu. Vị kiến trúc sư “hiện đại” xây dựng ngôi nhà cho thuê này là một người sáng tạo mới trong vùng, khi ông dứt khoát tách riêng nơi giải quyết nhu cầu cần thiết của chủ nhà và người ở. Hồi còn đi học, tôi cũng từng khoe khoang rằng mình sống trong một ngôi nhà mà người ở dùng closet riêng. Thực ra đám người giúp việc, vì e ngại và cảm thấy xa lạ, đã tránh sử dụng các closet ấy, mà cũng không thể biết họ đi ở đâu. Có lẽ vẫn ở những nơi cũ, đã trải qua hàng thế kỷ, từ buổi ban đầu.

Vị kiến trúc sư đã thoải mái tung hoành theo ý thích, không phải tiết kiệm diện tích, cũng như vật liệu. Từ cầu thang, cửa căn hộ mở vào một phòng ngoài rộng cỡ phòng ngủ, kê sẵn một tủ gương, tường treo tấm đựng bàn chải may bằng vải thêu và sừng hươu, trong phòng này mùa đông lạnh kinh người, vì người ta đã quên lắp lò sưởi; rồi thế là trong nhà cũng …