Hồi Ký Trần Vàng Sao

1

Trần Vàng Sao Tôi bị bắt

LỜI NGƯỜI SƯU TẦM: Tài liệu sau đây là một tập hồi ký, dày 134 trang A4 đánh máy vi tính chữ nhỏ xuất hiện dưới hình thức samizdat được photocopy (thứ văn chương chuyền tay khá phong phú ở Việt Nam sau những năm “đổi mới”) cách đây có hơn 10 năm. Tác giả của nó là Trần Vàng Sao (tên thật là Nguyễn Đính), một người làm thơ ở miền Nam, nhưng vào những năm 60 của thế kỷ trước, đã cùng với nhiều bạn bè đồng lứa đứng lên chống lại chế độ chính trị của miền Nam lúc đó để cuối cùng “đi về phía bên kia” và chính ở đây anh đã vướng phải một tai hoạ rất tệ hại cho bản thân.

Cuốn hồi ký này kể lại cái tai hoạ đó khi từ chiến khu, anh được đưa ra miền Bắc trị bệnh: ở nơi đây, sau một thời gian quan sát, anh đã ghi lại những suy nghĩ của mình về cái gọi là “hậu phương xã hội chủ nghĩa” đó bằng nhật ký và chính vì những suy nghĩ ghi thành chữ viết này anh bị các đồng chí của mình tố cáo, truy bức, nguyền rủa, phỉ nhổ, cô lập, đến chỗ như anh cho biết anh không còn được coi là con người nữa. Trong rừng, tôi đã nghe biết một số trường hợp những trang nhật ký bị tố cáo, nhưng chưa thấy có trường hợp nào sự tố cáo lại dẫn đến một cuộc hành hạ, trừng trị độc địa như trường hợp của Trần Vàng Sao.

Những ai đã đọc Đặng Thuỳ Trâm cùng với những bàn tán về nhật ký của chị khi đọc xong hồi ký này của Trần Vàng Sao sẽ thấy rất khó mà coi các tài liệu chiến tranh này là những “bản chứng nghiệm chân thực của lịch sử” – như có một tác giả nào đó đã cho là vậy. Tuy cùng “chung một chiến hào”, thuộc cùng một thế hệ khi đi vào chiến tranh (Trần Vàng Sao cũng sinh 1942 như Đặng Thuỳ Trâm), nhưng những giá trị mà Đặng Thuỳ Trâm tin tưởng một cách “chân thực” thì đối với Trần Vàng Sao lại chỉ là những điều huyễn hoặc đơn thuần. Không thể nói là không “chân thực” nỗi thất vọng của một trí thức như anh, một người đi tìm chợt thấy cuối đường của mình một khoảng hư vô mù mịt.

Sau cái tai hoạ nhật ký ấy, anh sống trong tình trạng của một người đứng giữa hai lằn lửa. Là người miền Nam, nhưng anh đã phủ định cái huyền thoại quá ngô nghê về một “một miền Nam đúng nghĩa” dưới một chính thể mệnh danh “dân chủ, tự do, no ấm” để đi về “phía bên kia”, cuối cùng đã bị cả “phía bên kia” lẫn “phía bên này” kết án – điều hiện nay vẫn còn diễn ra đối với một số tác giả đã có cùng một chỗ đứng như anh trong quá khứ. Dù sao tôi thấy việc cho lên mạng những hồi ức này của anh vẫn là cần thiết: ngoài những tiếng nói đối nghịch của hai phe (Bắc/Nam, quốc/cộng) đang thống trị các phương tiện truyền thông, chúng ta có thể nghe thêm được tiếng nói của một người đã có đầy đủ lý do để không còn phải đứng về phe nào trong hai phe ấy.

Đọc cuốn hồi ký này của Trần Vàng Sao, chúng ta sẽ nghe thêm một tiếng nói khác để nghĩ ngợi về những gì đã xảy ra trên đất nước, nhất là khi chúng ta chợt nẩy ra cái mong muốn nhìn lại những chuyện đã qua ấy một cách nhiều mặt, nhiều chiều. Với một ý thức thật minh bạch rằng không bao giờ nên coi những tiếng nói ấy là những kết luận chung cuộc cho cái mà người ta thường gọi là Lịch sử – những tiếng nói ấy,