Người Không Quê Hương

Tác Giả

Kurt Vonnegut (1922-2007), là một trong những nhà văn Mỹ xuất

sắc nhất thế kỷ XX. Vai trò của ông được đánh giá cao đến nỗi nếu

thiếu ông, thuật ngữ văn học Mỹ sẽ chẳng còn trọn vẹn. Ông sinh

tại Indianapolis, tiểu bang Indiana, trong một gia đình người Mỹ gốc

Đức, và sớm phải đối mặt với sóng gió cuộc đời. Cuộc Đại Khủng

Hoảng 1930 đã khiến gia đình ông khánh kiệt, cha ông suy sụp, mẹ

mất vì dùng thuốc ngủ quá liều. Chủ đề “Giấc mơ Mỹ - đạt được và

đánh mất” xuất hiện khá nhiều trong những tác phẩm của ông sau

này.

Vonnegut theo học chuyên nghành Hóa-Sinh, Đại học Cornell từ

năm 1940-1942, sau đó đăng lính phục vụ trong Thế Chiến II. Ông

từng tham gia trận Bulge lịch sử và bị bắt làm tù binh tại Dresden,

Đức. Trải nghiệm khốc liệt đó được tái hiện trong cuốn sách nổi

tiếng nhất của ông, Slaughterhouse-Five (1969).

Xuất ngũ trở về, ông theo học ngành Nhân chủng học, Đại học

Chicago, sau đó chuyển đến làm việc tại công ty General Electric,

Schenectady. Trong thời gian này, ông bắt đầu viết báo và truyện

ngắn. Năm 1951, ông từ chức và dành toàn bộ tâm sức vào văn

nghiệp.

1

Khi còn bé tôi là thành viên nhỏ tuổi nhất trong gia đình, và đứa

trẻ nhỏ tuổi nhất trong bất kỳ gia đình nào cũng luôn thích đùa, vì

nói đùa là cách duy nhất để nó có thể tham gia câu chuyện của

người lớn. Chị tôi lớn hơn tôi năm tuổi, anh tôi hơn tôi chín tuổi, và

cả bố lẫn mẹ tôi đều là những người hoạt ngôn. Vì thế hồi tôi còn

nhỏ xíu, mỗi khi ăn tối với cả nhà, tôi luôn khiến mọi người chán

chết. Họ không muốn nghe mấy chuyện trẻ con ngốc nghếch đã xảy

ra trong ngày với tôi. Họ muốn nói về những thứ thực sự quan trọng

xảy ra ở trường phổ thông không thì cũng ở trường đại học hay

chốn công sở. Vì vậy cách duy nhất để tôi có thể tham gia một câu

chuyện là nói cái gì đó vui vui. Tôi nghĩ mới đầu chắc chỉ do tôi tình

cờ thôi, tình cờ chơi chữ trong lời nói khiến cuộc đàm thoại phải

ngừng lại, đại loại vậy. Và sau đó tôi nhận ra rằng bông đùa là một

cách để xen vào cuộc trò chuyện của người lớn.

Tôi lớn lên trong thời kỳ mà hài kịch ở đất nuớc này rất huy

hoàng - thời kỳ Đại Suy Thoái. Có rất nhiều diễn viên hài kỳ cựu

hàng đầu trên sóng phát thanh. Và dù không chủ định, tôi đã thực

sự học hỏi họ. Tôi thường nghe hài kịch ít nhất một tiếng đồng hồ

mỗi đêm suốt cả thời trai trẻ và rất quan tâm muốn biết thế nào là

chuyện đùa, làm cách nào nó lại gây cười.

Khi nói đùa, tôi cố gắng không xúc phạm đến ai. Tôi nghĩ phần

lớn những gì mình làm chưa gây phản cảm cho người nào. Tôi nghĩ

mình chưa làm nhiều người phải ngượng ngùng hay căng thẳng.

Cách nói chuyện gây sốc duy nhất mà tôi sử dụng là thỉnh thoảng

dùng một từ dung tục. Có vài thứ chẳng thể gây cười. Chẳng hạn,

tôi không thể tưởng tượng ra nổi một cuốn sách hay một vở kịch

trào phúng nào nói về trại tập trung Auschwitz. Tôi cũng chẳng thể

nào đùa giỡn về cái chết của John F. Kennedy hay Martin Luther

King. Ngoài những thứ đó ra, chưa có đề tài nào mà tôi lại tránh né

hay không thể tận dụng. Những thảm họa lớn cũng hài hước chết đi

được, như Voltaire đã từng chứng minh. Các bạn biết đó, vụ động

đất ở Lisbon thật buồn cười[1].

Tôi đã chứng kiến Dresden bị tàn phá. Tôi đã thấy cái thành phố

đó trước khi trốn vào hầm tránh bom và thấy lại nó sau khi ra khỏi

hầm, và dĩ nhiên tiếng cười là một phản ứng. Có Chúa chứng giám,

ấy là linh hồn tìm kiếm chút khuây khỏa.

Bất cứ đề tài nào cũng có thể gây cười, và tôi cho rằng có một

loại tiếng cười rất kinh hãi - tiếng cười của những nạn nhân ở trại

Auschwitz.

Tiếng cười là một phản ứng gần như bản năng của cơ thể trước

nỗi sợ hãi. Freud[2] nói tiếng cười là một trong những phản ứng

trước sự thất vọng. Ông nói một con chó khi không thể ra khỏi cổng

sẽ cào cửa và bắt đầu đào bới rồi có những động tác vô nghĩa, có

lẽ là gầm gừ hay làm gì đó, để đối phó với sự thất vọng hay ngạc

nhiên hay sợ hãi.

Và rất nhiều tiếng cười phát sinh từ nỗi sợ. Mấy năm trước tôi

tham gia thực hiện một chương trình truyền …