Danh pháp trong Chúa tể những chiếc Nhẫn - J R R Tolkien

Mục Lục

LỜI NGƯỜI DỊCH TÊN NGƯỜI, CÁC NHÓM DÂN, CÁC LOẠI SINH VẬT ĐỊA DANH CÁC KHÁI NIỆM KHÁC DANH MỤC ĐỐI CHIẾU CÁC TÊN RIÊNG VÀ MỘT SỐ KHÁI NIỆM Chú thích

Danh pháp trong

CHÚA TỂ NHỮNG CHIẾC NHẪN

(Kèm theo danh mục đối chiếu tên riêng Việt - Anh)

Vốn là một tập hợp các ghi chú rời rạc của Tolkien, viết với mục đích hỗ trợ các bản dịch về sau, “Nomenclature of The Lord of the Rings” chưa bao giờ được xuất bản trong sinh thời tác giả. Năm 1975, bài essay này được xuất bản lần đầu trong A Tolkien Compass với tiêu đề “Guide to the Names in the Lord of the Rings”, do Christopher Tolkien biên soạn lại cho độc giả dễ tiếp cận; nhưng bị bỏ khỏi các ấn bản Compass về sau vì lý do bản quyền. Năm 2005, một phiên bản khác dưới tên “Nomenclature of The Lord of the Rings” được Hammond và Scull in trong cuốn The Lord of the Rings: A Reader’s Companion; nghe nói là “điện tử hóa” nguyên dạng bản thảo viết tay của Tolkien chứ không tô điểm lại như Christopher đã làm.

LỜI NGƯỜI DỊCH

Tài liệu “Danh pháp trong Chúa tể những chiếc Nhẫn” (“Nomenclature of The Lord of the Rings”) do J. R. R. Tolkien biên soạn vào năm 1967 để gửi cho nhà xuất bản Đan Mạch lúc đó đang chuẩn bị bản dịch cuốn sách. Trước đó mới có các bản dịch tiếng Hà Lan (1956-7) và Thụy Điển (1959-61) ra mắt, và cách dịch tên riêng trong đó khiến ông rất không bằng lòng. Văn bản này được Allen & Unwin photo gửi cho người dịch những thứ tiếng từ đấy về sau.

Khi Tolkien qua đời, con trai ông là Christopher Tolkien biên tập lại cho gần gũi với người đọc, xuất bản dưới tên gọi “Chỉ dẫn tên riêng trong Chúa tể những chiếc Nhẫn” (“Guide to the Names in the Lord of the Rings”) trong cuốn A Tolkien Compass, Jared Lobdell cb, Illinois: Open Court 1975, tr. 153-201. Đến năm 2000, Wayne G. Hammond và Christina Scull soạn lại từ tài liệu đánh máy cùng các bản thảo viết tay của Tolkien, lấy lại cách trình bày ban đầu cùng tên gọi cũ, in trong The Lord of the Rings: A Reader’s Companion, Boston: Houghton Mifflin 2005, tr. 750-82.

Bản dịch này dựa theo văn bản của Hammond & Scull, có tham khảo bản của Christopher Tolkien. Những điểm không thống nhất về chính tả đã được điều chỉnh lại. Các chú dẫn gốc dựa theo Chỉ mục và số trang của Ấn bản lần thứ hai 1965, ở đây để lại

theo quyển và chương. Cước chú, hoặc chú thích trong [ngoặc vuông] là của người dịch, trừ những chú thích đánh dấu HS là của Hammond và Scull.

Cuối mỗi mục từ có chú cách dịch trong bản tiếng Việt.

Bảng viết tắt các ngôn ngữ:

NNC: Ngôn Ngữ Chung (Common Speech).

NND: ngôn ngữ dịch, ngôn ngữ dùng trong bản dịch.

A: tiếng Anh; AC: tiếng Anh Cổ; AT: tiếng Anh Trung đại.

Đ: tiếng Đức; CĐC: tiếng Cao Đức Cổ; CĐT: tiếng Cao Đức Trung đại.

P: tiếng Pháp; PC: tiếng Pháp Cổ.

NU: tiếng Na Uy; TĐ: tiếng Thụy Điển; TĐC: tiếng Thụy Điển Cổ; ĐM: tiếng Đan Mạch; HL: tiếng Hà Lan; I: tiếng Iceland. BAC: tiếng Bắc Âu Cổ.

S: tiếng Sindarin (Grey-elf). Q: tiếng Quenya (High-elf). R: tiếng Rohan.

Mọi tên gọi được liệt kê trong danh sách dưới đây phải tuyệt đối giữ nguyên không thay đổi dù trong ngôn ngữ dịch (NND) nào, chỉ trừ các biến tố -s, -es thì chuyển đổi dựa theo ngữ pháp của ngôn ngữ đó.

Tốt nhất là người dịch cần phải đọc Phụ lục F và làm theo lý thuyết trình bày trong đó. Trong văn bản gốc dùng tiếng Anh tương ứng với Ngôn Ngữ Chung (NNC) của thời kỳ giả định trong tác phẩm. Vì thế, tên gọi nào bằng tiếng Anh hiện đại đều là để thay thế các tên gọi bằng NNC, đa số trong đó - tuy không phải tất cả - là cách dịch những tên gọi cổ hơn bằng các thứ tiếng khác, chủ yếu là tiếng Sindarin (S, tiếng Grey-elf). Sang văn bản dịch, NND được dùng thay tiếng Anh làm tiếng tương đương với NNC; do đó những tên gọi có dạng tiếng Anh cần được dịch sang NND