
1 Phiêu bạt
Tôi được sinh ra, hình như ở Hà Nội, vào một ngày mùa xuân, ít lâu
trước cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai, kết quả của cuộc hôn phối chốc
lát giữa một cô gái An Nam và một người Pháp.
Về chuyện này, tôi chẳng có bằng chứng gì xác thực, mà cũng chẳng ai
làm giấy khai sinh cho mãi đến năm tôi mười lăm tuổi. Mà tôi cũng chẳng
tìm hiểu làm gì. Điều đó có gì là quan trọng đối với tôi hay đối với ai
khác. Chúng tôi sống trong một xã hội mà khái niệm thời gian định lượng
không hề tồn tại. Cả đời người đàn bà chỉ cần chia làm mấy giai đoạn lớn:
thời thơ ấu, rồi lúc thấy kinh - dấu hiệu có thể sinh con, và nghĩa là sắp
lấy chồng được, rồi làm mẹ, mà nếu may mắn sinh được một đứa con trai
thì sẽ làm mẹ chồng để có cái quyền áp chế một nàng dâu e lệ bước vào
nhà mình… Cho nên có sớm muộn bốn hay năm năm cũng chẳng nghĩa lý
gì.
Tôi không biết cái ông sinh ra tôi trông giống ai. Mẹ tôi chẳng nhắc
đến ông ta bao giờ. Trong những ngày buồn chán, tôi thích tưởng tượng,
hình dung ông ta như một tay lính lê dương, không phải “chàng lê dương
đẹp trai của em” như lời bài hát ở xứ Pháp này đâu, mà là một tay thực dân
ngổ ngáo, đáng ghét, một kẻ thuộc phe kia. Tôi nung nấu mối hận thù
mãnh liệt với người cha không hề biết mặt ấy, dường như chỉ những đứa
con bị tổn thương đến cùng cực mới có thể hận thù được đến như vậy.
Tôi đã mang nhiều họ nối tiếp nhau, chúng giống như những cái bản lề
trong cuộc đời tôi. Đầu tiên là họ Trần của mẹ, khi bà một mình vò võ nuôi
con. Nhưng rồi, hoảng hốt vì ngày càng chứng kiến thêm nhiều hậu quả
do sự tồn tại của tôi đè nặng lên cuộc đời bà, bà liền giao tôi vào tay một
bà vú trước khi trốn lủi vào tận Sài Gòn, mảnh đất lạ lẫm với bà nhưng lại
chất chứa nhiều hy vọng cho bà xây dựng lại tương lai. Tiếp đến là cái họ
Tiffon của người đàn ông sinh ra tôi, vào giai đoạn mà tất cả họ hàng nhất
trí đòi mẹ tôi đưa tôi vào trại mồ côi để “quẳng lại cho dòng giống nhà
nó”. Bởi vì, nói đúng ra, tôi đã trở thành một con quái vật giữa cái xã hội
hết sức dân tộc chủ nghĩa. Ông cậu tôi tham gia Việt Minh từ năm 1941 và
hội họp thường xuyên trong các khu rừng thuộc Tuyên Quang. Tất cả mọi
cái trên người tôi đều tương phản với những người trong gia đình: từ hình
hài đứa con lai đến tính khí thất thường khó hiểu, tóm lại là trong người
tôi rất ít chất Việt Nam. Người ta chụp lên đầu tôi đủ thứ xấu xa chỉ vì
dòng máu Pháp chảy trong huyết quản tôi. Điều đó ngăn cản mọi sự âu
yếm dịu dàng dành cho tôi. Tôi thông cảm với họ. Tôi đồng tình với họ.
Tôi cũng thế, cũng ghét cay ghét đắng cái thứ máu ấy trong người mình.
Khi còn là một đứa con gái nhỏ, tôi đã khấn Trời khấn Phật xui khiến tôi
gặp phải tai nạn gì đó cho cái thứ máu ấy, thứ máu đáng nguyền rủa ấy,
chảy ra hết khỏi người tôi, để tôi được là đứa con gái Việt Nam thuần
chủng, hòa hợp với những người xung quanh và ngay với chính bản thân
mình. Vì tôi yêu đất nước này, yêu những cánh đồng lúa, những lũy tre
xanh, những cái ao làng nơi tôi vẫn thường vùng vẫy với đám trẻ cùng lứa.
Tôi không còn lưu giữ chút ký ức nào về những năm đầu của cuộc đời,
ngoại trừ cái cảm giác rất sớm nhận ra rằng ở bất cứ chỗ nào mình cũng
lạc lõng, xa lạ. Tôi rất đau lòng vì chuyện đó, không phải chỉ như chịu
đựng một sự bất công, mà còn như phải mang trong mình một nét tật
nguyền.
Trên đây là phần đầu tài liệu — bấm Đọc sách để xem đầy đủ.