Tục ngữ - ca dao Việt Nam về lao động sản xuất

HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN

Chủ tịch Hội đồng

PGS.TS. PHẠM VĂN LINH

Phó Chủ tịch Hội đồng

PHẠM CHÍ THÀNH

Thành viên

TRẦN QUỐC DÂN

TS. NGUYỄN ĐỨC TÀI

TS. NGUYỄN AN TIÊM

NGUYỄN VŨ THANH HẢO

5

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, tục

ngữ, ca dao về lao động sản xuất có một vị trí quan

trọng, góp phần thể hiện chân thực hình ảnh người lao

động và tạo nên sự sinh động của văn học dân gian

nước nhà.

Tục ngữ chứa đựng nhiều nội dung phong phú,

gồm những nhận xét, phán đoán về các hiện tượng tự

nhiên, xã hội và đời sống con người như: hiện tượng

khí tượng, lao động sản xuất, các mối quan hệ gia đình

và xã hội, v.v.. Trong đó, tục ngữ về lao động và các

hiện tượng khí tượng chiếm một số lượng không nhỏ và

giữ vị trí đáng kể, góp phần tạo nên sự đa dạng của tục

ngữ. Từ thực tiễn đời sống, trải qua quá trình quan sát

tự nhiên và lao động sản xuất của nhiều thế hệ, cha

ông ta đã từng bước nắm được quy luật tự nhiên, sự tác

động, ảnh hưởng trực tiếp của nó đối với đời sống sinh

hoạt, lao động và sản xuất của con người như nắng,

mưa, sấm chớp, bão lụt, hạn hán,... Những kiến thức,

kinh nghiệm lao động gắn với nghề nghiệp như trồng

trọt, chăn nuôi, đánh bắt cá, làm mộc, rèn, dệt,... phần

lớn là những hiểu biết, kinh nghiệm về những công

6

việc cụ thể. Trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, đánh

bắt cá,... người lao động Việt Nam luôn coi trọng thời

vụ, những yếu tố cơ bản đối với công việc để nâng cao

hiệu quả lao động cũng như thời điểm thu hoạch, sử

dụng sản phẩm.

Tục ngữ về lao động sản xuất, khí tượng không chỉ

thể hiện tri thức, kinh nghiệm của người lao động, mà

còn bộc lộ rõ thái độ tích cực trong việc ứng phó với

những diễn biến phức tạp của thời tiết và sự linh hoạt,

sáng tạo trong quá trình lao động sản xuất.

Nếu tục ngữ về lao động sản xuất một phần

phản ánh hình ảnh người lao động Việt Nam thì ca

dao về lao động sản xuất với nội dung phong phú,

đậm tính thực tiễn và chất trữ tình đã thể hiện chân

dung người lao động khá rõ nét trong sinh hoạt lao

động, kinh nghiệm sản xuất cũng như tư tưởng, tình

cảm. Đó là những con người “hai sương một nắng”

không quản nhọc nhằn, vật lộn với thiên nhiên làm

nên hạt thóc vàng, tần tảo sớm khuya trồng dâu,

nuôi tằm, dệt vải, tất bật tháng ngày buôn ngược

bán xuôi,... Dù làm nghề gì, người lao động luôn thể

hiện lòng say mê với công việc, yêu từng thửa ruộng,

nương dâu, đám rẫy, con suối, cánh rừng, sông

biển,... đã đem đến cho họ nguồn sống và niềm vui

trong việc làm ăn. Người lao động các dân tộc anh

em trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam từ người

Kinh, Mường, Thái, Tày đến người Dao, Hmông,...

đều ý thức rất rõ giá trị từng tấc đất: “Bao nhiêu tấc

đất, tấc vàng bấy nhiêu”.